افول هیجان در معاملات تجاری خاورمیانه در سال ۲۰۲۵
به گزارش تراز نامه، تب‌وتاب در مسیر معاملات تجاری درخشان خاورمیانه که در سال ۲۰۲۵ به اوج خود رسیده بود و خریدهای میلیارد دلاری شرکت «الکترونیک آرتز» نماد بارز آن محسوب می‌شد، حالا جای خود را به حالت احتیاط داده است. این تغییر وضعیت، نتیجه مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی است که تأثیر عمیقی بر بازارهای منطقه و جهان گذاشته است.
از یکسو، جنگ آمریکا علیه ایران برنامه‌های سرمایه‌گذاری در منطقه را مختل کرده و از سوی دیگر، آرایش جدید سیاسی در واشنگتن احتمال اعمال نظارت‌های سخت‌گیرانه‌تر بر معاملات بزرگ مالی را افزایش داده است.
کاهش چشمگیر ارزش معاملات ادغام و تملیک در منطقه خلیج فارس
بر اساس داده‌های بلومبرگ، این فضای محتاطانه به سرعت در آمار معاملات بازار جهانی بازتاب یافته است؛ به‌طوری‌که ارزش معاملات مربوط به ادغام و تملیک در منطقه خلیج فارس در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵ به حدود ۵ میلیارد دلار کاهش پیدا کرده است.
این رقم که در مدت مشابه سال قبل ۶۹ میلیارد دلار بوده، کمترین میزان از سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. رکود در پایان سال، یعنی در سه‌ماهه چهارم، نیز عمیق‌تر شد و ارزش این معاملات تا کنون بیش از ۹۰ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است.
با این حال، باید توجه داشت که حجم معاملات در حوزه خلیج فارس همچنان بالاتر از میانگین پنج‌ساله قرار دارد، که نشان می‌دهد منطقه پس از پشت سر گذاشتن سال استثنایی ۲۰۲۵، در حال بازگشت به تعادل است و قصد خروج کامل از بازارهای جهانی را ندارد. این وضعیت فرصت‌هایی را برای شرکت‌های وال‌استریت فراهم کرده است تا به تقویت تیم‌های محلی خود ادامه دهند.
بازارهای منطقه تحت تأثیر جنگ و تغییر استراتژی‌های دولت‌ها
در همین حال، جنگ جاری که وارد نهمین ماه خود شده، مدیران شرکت‌ها را به بازنگری در برنامه‌های ادغام و تملیک واداشته است. دولت‌های منطقه نیز میلیاردها دلار را صرف توسعه زیرساخت‌هایی کرده‌اند که هدف آنها رفع موانع تنگه هرمز و تقویت اقتصاد داخلی است. این رویکرد جدید، پیامدهای جهانی قابل توجهی دارد؛ چراکه نهادهای مالی منطقه نقش مهم و سنتی تامین‌کننده مالی در معاملات بزرگ جهان را بر عهده داشته و در برخی از مهم‌ترین معاملات بین‌المللی، از جمله خرید ۱۱۰ میلیارد دلاری شرکت «وارنر برادرز دیسکاوری»، شریک بوده‌اند.
نگاهی به نظرات کارشناسان و روند بازار
جیمز جارویس، شریک تجاری شرکت مشاوره‌ای «لومینا کپیتال» مستقر در دبی، بیان می‌کند که در شروع این دوره پرتنش، مدیران شرکت‌ها تصمیم گرفتند برای ارزیابی اثرات بحران بر کسب‌وکار خود، روندهای ادغام، خرید و واگذاری سهام را به تعویق بیاندازند. او اضافه می‌کند که حالا نهایی کردن معاملات زمان بیشتری نیاز دارد؛ ارزیابی‌های مالی و حقوقی دقیق‌تر شده، کمیته‌های سرمایه‌گذاری حساس‌تر عمل می‌کنند و تلاش برای تقسیم مجدد ریسک میان خریداران و فروشندگان، ساختار قراردادها را پیچیده‌تر و فرآیند تکمیل آنها را طولانی‌تر ساخته است.
در برابر این نگرانی‌ها، جارویس معتقد است که دارایی‌های باکیفیت هنوز مورد توجه هستند و چرخه فعالیت‌های معاملاتی دچار توقف نشده است. نمونه آن، سرمایه‌گذاری اخیر شرکت «آپولو گلوبال منیجمنت» در «مبادله کپیتال» در ابوظبی است. نظرسنجی شرکت لومینا در منطقه خلیج فارس نیز نشان می‌دهد که ۷۳ درصد فعالان بازار در طول جنگ همچنان به فعالیت ادامه داده‌اند و حدود ۴۳ درصد نیز در حال بررسی یا برنامه‌ریزی معاملات جدید هستند.
رکود جهانی و تأثیرات سیاسی بر بازارهای سرمایه
اما این احتیاط محدود به منطقه خلیج فارس نیست. بازار جهانی معاملات ادغام و تملیک پس از یک شروع قدرتمند در ابتدای سال، اکنون کاهش یافته است؛ چراکه تنش‌ها و جنگ، فشارهای تورمی زیادی ایجاد کرده و احتمال شروع چرخه‌ای جدید از افزایش نرخ بهره را تقویت می‌کند.
بر اساس داده‌های بلومبرگ، ارزش کل معاملات جهانی در سال جاری حدود ۱۵ درصد رشد داشته و به ۴.۴ تریلیون دلار رسیده است. هرچند این رقم بازار جهانی را در مسیر عبور از مرز ۵ تریلیون دلار قرار می‌دهد، اما سرعت معاملات در نیمه دوم سال کاهش یافته و حجم آن نسبت به سال قبل حدود ۷ درصد کم شده است.
تأثیر تنگنای سیاسی و تغییرات در سیاست صندوق‌های ثروت
تحولات سیاسی در واشنگتن این فضای احتیاط‌آمیز را تشدید کرده است. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و تسلط آنها بر هر دو مجلس نمایندگان و سنا، مانع جدی بر سر راه برنامه‌های دونالد ترامپ در تصویب و اجرایی کردن سیاست‌ها بوده است.
این تغییر توازن قدرت می‌تواند منجر به نظارت‌های شدیدتر بر صنایعی شود که میلیاردها دلار سرمایه از حوزه خلیج فارس جذب کرده‌اند؛ مسأله‌ای که به ویژه برای قراردادهای مرتبط با هوش مصنوعی و مراکز داده اهمیت پیدا می‌کند.
سابقه این سخت‌گیری‌ها نشان می‌دهد که در ماه‌های پایانی دولت بایدن، چندین معامله چند میلیارد دلاری صندوق‌های ثروت ملی خاورمیانه تحت بررسی‌های دقیق «کمیته سرمایه‌گذاری خارجی آمریکا» قرار گرفته است. پس از آن، با روی کار آمدن دولت ترامپ، واشنگتن وعده داد که سازوکار سریع‌تری برای بررسی سرمایه‌گذاری‌های خارجی تدوین کند.
در عین حال، این تغییر در ساختار سیاسی کوتاه‌مدت ممکن است عکس‌العمل معکوسی داشته باشد. حس فوریتی که در برخی شرکت‌ها ایجاد شده، سبب شده است مدیران ارشد در صدد باشند تا پیش از پایان دوره فعال‌سازی مقررات، معاملات بزرگ و راهبردی خود را انجام دهند.
در کنار این وضعیت، جنگ بر کاهش ارزش عرضه‌های اولیه در بازارهای خلیج فارس تأثیر گذاشته است؛ سال ۲۰۲۶ تاکنون ارزش این عرضه‌ها به کمتر از ۲ میلیارد دلار رسیده است، یعنی پایین‌ترین رقم در چند سال اخیر.
همچنین، داده‌های موسسه «دیالوجیک» نشان می‌دهد که درآمد بانکداری سرمایه‌گذاری در خلیج فارس از اواخر فوریه، همزمان با آغاز جنگ، تاکنون حدود ۲۶ درصد کاهش یافته است.
با وجود این چالش‌ها، صندوق‌های ثروت ملی و نهادهای مالی منطقه هنوز میدان را خالی نکرده‌اند. در دو ماه گذشته، سه صندوق ثروت ملی امارات متحده عربی، که در مجموع نزدیک به ۲ تریلیون دلار دارایی دارند، در تامین مالی خرید یک شرکت بریتانیایی مشارکت کرده، حامی مالی یک زنجیره قهوه‌فروشی چینی شده‌اند و یک شرکت محلی فعال در حوزه بنادر را وارد مرحله خصوصی‌سازی کرده‌اند.
صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی نیز با دارایی ۹۰۵ میلیارد دلاری، بخش‌هایی چون هوش مصنوعی و لجستیک را در اولویت قرار داده و در کنار آن، استودیوی بازی‌های موبایلی با ارزش ۶ میلیارد دلار خریداری کرده است.
حتی کویت و قطر، که به شدت از تأثیرات منفی جنگ آسیب دیده‌اند، پروژه‌های سرمایه‌گذاری در حوزه‌های هوش مصنوعی و مراکز داده را ادامه داده‌اند. کویت، در قالب مشارکت‌های زیرساختی به ارزش ۱۶ میلیارد دلار، رکورد جدیدی در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ثبت کرده است.
بر اساس گزارش «گلوبال اس‌دبلیو‌اف»، پیش‌بینی می‌شود اگر روند کنونی ادامه یابد، صندوق‌های مالی خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۳۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید روانه بازار کنند. در این سال، انتظار می‌رود حدود ۳۲۷ معامله در حوزه فناوری به ثبت برسد؛ که این رقم با توجه به تعداد بالای معاملات کوچک‌تر، دومین رکورد تاریخی شرکت‌ها در حوزه تعداد معاملات باشد. در نتیجه، در شرایطی که جنگ هنوز سایه نگرانی را بر منطقه گسترانده، بزرگ‌ترین نهادهای سرمایه‌گذاری خاورمیانه همچنان بر تداوم جریان سرمایه‌ها تمرکز دارند.
چنان‌که ولید المهیری، معاون مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری مبادله، اخیراً اعلام کرد که این نهاد به تزریق سرمایه ادامه می‌دهد و در پی یافتن بهترین توازن میان ریسک و بازده در سراسر جهان است.